بندر دیوان را بیشتر بشناسیم

وقتی که از مرکز شهرستان بندرلنگه به سمت پارسیان حرکت میکنی و پس از اینکه بنادر شناس، ملو، و بستانه را پشت سر میگذاری ، درخشش نور خورشید را در سر موجهای خلیج نیلگون همیشه فارس را میبینی و به (( بندر دیوان )) میرسی.دیوان از جنوب با بستانه(۱۲ کیلومتر) و از شمال غربی با بندر مغویه (۹کیلومتر ) همسایه است. روستاهای کوچکی به نام ((هیروند)) و (( کافرغان یا کافرخان)) از تعلقات دیوان میباشد که به ترتیب در شرق و غرب روستا قرار گرفته اند. مساحت دیوان تقریبا ۸۲ هکتار و در موقعیت جغرافیایی ۲۶ درجه و ۳۴ دقیقه شمالی و ۵۴ درجه و ۳۴ دقیقه شرقی واقع شده است.
جمعیت این بندر تا تاریخ ۲۱/۷/۹۲ به میزان ۲۲۳۲ نفر است. دیوان جزء بخش مرکزی شهرستان بندر لنگه و در استان هرمزگان قرار دارد.
وجه تسمیه
در معنای واژه دیوان کسی را شک و شبه نیست ( دفتر شعر شاعر ، مقر حکومتی ، نوعی ساز شبیه سه تار و تار که در کردستان ایران و کشور ترکیه رایج است . اینکه چرا این نام برای این بندر انتخاب شده اتفاق نظری نیست . اما نگارنده گمانه زنی هایی دارد که به این شرح است:
۱-چون هیچ اثر تاریخی مثل (قلعه ، ارگ و غیره) در این روستا که حکایت از وجود حکومت محلی باشد وجود ندارد ، لذا دیوان به معنای دفتر حکومتی محل تردید است.
۲-دفتر شعر شاعر و همچنین ساز موسیقی نیز به دلیل عدم وجود قراینی قابل اتکا نیست.
۳-دوان به شد واو: (عربهای منطقه به این نام دیوان را میشناسند و تلفظ میکنند) دوون و دوان هم اصطلاحاتیست که بومی های روستا و منطقه آن را تلفظ میکنند. نگارنده با نظریه سوم موافق است. زیرا با رد دو گزینه فوق احتمال صحت نظریه سوم ، به دلیلی که خواهد آمد بیشتر است:
روستایی به نام دوان در مجاورت شهر کازرون در استان فارس وجود دارد.اهالی روستای دوان کازرون ، به گویش محلی روستای خود را« دوون» میخوانند. یکی از نویسندگان بیوگرافی دوان در روزنامه همشهری نوشته بود: دوون از زمان« اردوان شاه» وجود داشته است که البته تا زمان« جمشید جم» اهالی آن متفرق بوده اند. ما احتمال میدهیم نام دوون یا دوان از نام اردوان شاه گرفته باشند. و همچنین محتمل است بخشی از اهالی دوان فارس در زمان صفویه به محلی که ما در آن زندگی میکنیم کوچ کرده باشند. دوستی که دوان کازرون سفرکرده بود چندین کلمه از جمله«برد» به معنای سنگ در گویش آنها شنیده بود. زیر ما اهالی دیوان هم به این روستا« دوون» هم میگوییم. احتمال میرود پس از تصویب قانون تقسیمات کشوری در سال ۱۳۱۶ برای زیباتر شدن نام این روستا، فرمانداری یا بخشداری وقت این روستا را به دیوان تغییر نام داده باشند.
وضع اجتماعی و فرهنگی
بافت اجتماعی و فرهنگی دیوان ، همانند دیگر روستاهای شهرستان و منطقه است. لهجه مردم این روستا شاخه ای از زبان اچمی یا عجمی با کمی تغییر است. واژگانی از لهجه بندرعباسی و پارسیانی در گویش مردم روستا میتوان شنید. از بندرلنگه به سمت پارسیان ، دیوان در شرق جاده واقع است ، اما بافت فعلی روستا تقریبا قدمتی معادل ۵۰۰ سال بیشتر ندارد. معماری قدیمی ترین گواه است که ما در دیوان خانه های خشتی نداشته ایم.
اخیرا برکه ای که با سنگ و ساروج در غرب روستا و در مسیر دریا به طور اتفاقی کشف شد که به نظر میرسد با توجه به کاربرد سنگ و ساروج ، مربوط به دوران صفویه باشد.اما سکونت گبرها در غرب دیوان دور از ذهن نیست.
اقتصاد دیوان
بیش از ۹۰ درصد مردم روستا صیادند.و درصد کمی از اهالی به کشورهای عربی سفر میکنند. روش صید در دیوان به صورت سنتی و جدید انجام میشود. ببا(قایق نسبتا بزرگ چوبی) تا حدود ۲۰ سال پیش رایج بود. اما به دلایلی منسوخ شد و همان عمل ببا(روش صید به روش حامله) در حال حاضر توسط شاشه یا ورجی انجام میشود. ( روشهای صیادی و گذشته ی صیادی در دیوان در یک مقاله جداگانه در آینده منتشر خواهد شد).
وضعیت تحصیلی و فرهنگی دیوان
با توسعه ی آموزش عالی در استان و کشور، دانشجویان زیادی نیز از این روستا در مراکز آموزش عالی مشغولند و در سطح متوسطه پسران و دختران در دبیرستانهای بندرلنگه به تحصیلات خود ادامه میدهند. تعدادی از فارغ التحصیلان سابق روستا نیز در ادارات دولتی , پزشکی و پتروشیمی مشغول بکارند. مرحوم علی مدیلا (بحرپیما) کدخدای سابق دیوان، در زمان مسوولیتش فرزندان زیادی از این روستا را به درس خواندن تشویق کرد.بسیاری از میانسالان دیوان سواد خواندن و نوشتن خود را مدیون اجبار ایشان میدانند.
در سال ۱۳۷۷ با همت نگارنده این مقاله و همچنین مهندس دیوانی پور، حمید بحری،موسی بحری،حسن دیوانی ، حسن عزمی ،سلیمان بلوبی و تعدادی از دوستان فرهنگ دوست ، کتابخانه ای با همکاری و نظارت جهاد سازندگی وقت شهرستان بندرلنگه، تحت عنوان «پایگاه آموزشی فرهنگ دیوان» در محل مسجد مرحومه حاجیه مریم، تاسیس شد و یک افتخار فرهنگی برای دیوان بود وچندین بار نمایشگاه کتاب در روستا برگزارشد. اما با تخریب مسجد مذکور اتاق کتابخانه نیز از بین رفت و تا کنون کسی پاسخگوی تجدید این مکان فرهنگی نشده است.امید است مسوولین روستا در تجدید بنای این کتابخانه که یکی از قدیمیتر کتابخانه های بخش مرکزی است، همت کنند.
همچنین نگارنده ی این متن از این روستا افتخار داشتن امتیاز ماهنامه ای استانی« مروارید مهر» داشته که تاکنون ۱۰ سال از انتشار آن میگذرد و ۴۷ شماره آن به چاپ رسیده و مورد اقبال مردم استان هرمزگان قرار گرفته است،
ویژه نامه داخلی مرواریدمهر دیوان نیز قبلا در روستا منتشر میشد، که در بین روستاهای منطقه یک اقدام بی نظیر بود.
امکانات عمومی و فعلی بندردیوان
۱-بندرگاه صیادی
۲- خیابان کشی و آسفالت
۳- شرکت تعاونی
۴- مدارس راهنمایی دخترانه و پسرانه
۵-برق سراسری که از سال ۱۳۶۲ وصل شده است.لوله کشی آب منازل
۶-مخابرات و تلفن منازل – آنتن ایرانسل و موبایل روستایی.
امکانات بیشتری نیز در دیوان بعد از انقلاب اسلامی ایجاد شده که پیگیری های مسوولین شهرستان و مسوولین روستا در ایجاد امکانات بسیار موثر بوده است.
به امید آبادی و رونق روزافزون بندر دیوان.
ارسالی به سایت دیوان نیوز/یوسف دیوانی